ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಧ್ರುವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಪಾತ್ರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಅಂಕಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಿಂತನೆ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಮೇಲಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸವು ನಮಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತದೆ—ಅಜ್ಞಾನ, ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದು ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ. ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣವು ಇರುವ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹಿಂಸೆಯ ಮೂಲಕವಲ್ಲ, ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಗೌರವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.
ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳ ಪರಿಚಯವು ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವಗಳನ್ನು ಕುಸಿತಗೊಳಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಸಹಜವಾದರೂ, ಅವು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಿವುಳ್ಳ ನಾಗರಿಕರು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಭೇದಭಾವವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಅಸಮಾನತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಶಕ್ತಿ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ.
ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಮೂಲ ಕಾರಣಗಳಾದ ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಚುಕರಣವೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊರತೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಭಾವವು ಯುವಕರನ್ನು ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದದತ್ತ ತಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಒಳಗೊಂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅವರನ್ನು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕರನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಿಕ್ಷಣವು ಸ್ವತಃ ತಟಸ್ಥವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಾಣಬೇಕು. ಪಕ್ಷಪಾತ, ದ್ವೇಷ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಶಿಕ್ಷಣವು ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಬದಲು ವಿಭಜಿಸಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳು ಮಾನವೀಯತೆ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಂತಿರಬೇಕು.
ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣೆ ಅಗತ್ಯ. ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾಂತರ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೇವಲ ಪಾಠ ಹೇಳುವವರಲ್ಲ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಮಾದರಿಯಾಗಬೇಕು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿನಿಮಯ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಬಳಕೆ ಶಾಂತಿಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು.
ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಪರಸ್ಪರ ಬೇರ್ಪಡಲಾಗದವು. ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಆಶಿಸುವ ಜಗತ್ತು ನ್ಯಾಯ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅಂಥ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬಲ್ಲದು.
(ಲೇಖನ : ಡಾ.ಜಫರ್ ದಾರಿಕ್ ಖಾಸ್ಮಿ)
